[229] The documents here printed are primarily intended to illustrate the remarks made in chapter 3 about the diplomatic of Leonese episcopal acta. With two exceptions (nos. IV and XV) they have not previously been published. All abbreviations have been extended, unless the exact form intended by the writer is in doubt. Conjectural readings have been given in round brackets. The punctuation and spelling of the originals have been retained, but not the capital letters.

The Latin of the documents is sometimes extremely bizarre. The written Latin of twelfth-century Spain was fast turning into the vernacular and on the whole the scribes of official documents were not resisting the trend. On occasion, in the charters which follow, this movement towards the vernacular has been carried far, e.g., in nos. VII and XII. To have peppered the documents with the customary '(sic)' would have served little useful purpose, so it has been used only sparingly. Sticklers may be comforted by the assurance that strenuous efforts have been made to ensure fidelity of transcription.

Profession of obedience by Pedro, bishop of Mondoñedo, to Maurice, archbishop of Braga, c.1109.

AD Braga, Liber Fidei, no. 572, fol. 151^r, ^v. Cartulary copy of the thirteenth century.

Ego Petrus sancte Minduniensis ecclesie nunc ordinandus episcopus. subiectionem et reverentiam et obedientiam a sanctis patribus constitutam secundum precepta canonum ecclesie Bracarensi rectoribusque eius in presentia domni archiepiscopi Mauricii perpetuo me exhibiturum promitto. et super sanctum altare propria manu firmo.

Notitia of lawsuit and agreement between Diego, bishop of León, and the lay proprietors of the monasterium of San Tirso, 26 April 1117.

AC León, no. 1382. Original, 22cm X 19cm. Half of a polled chirograph. The script is francesa, without a trace of Visigothic left in it. The document is damp-stained in several places and some of the readings are conjectural.

Orta fuit intencio inter episcopum Legionensem domnum Didacum videlicet. et inter Pelagium Froilaz cum suis iermanis et cum filiis de Martino / Cidiz.et inter Petrum Vermudiz cum suis iermanis.et cum filiis Micahelis Rodriquiz.et inter filios Roderici Ciprianiz cum filiis Petri Sarraquiniz / super monasterium sancti Tirsi quoniam ipsi iudicabant sibi hereditates ipsius monasterii. et episcopus domnus [230] Didacus dicebat eum esse proprium sancte Marie. / Postremo invenerunt quod episcopus domnus Didacus debebat habere medietatem ipsius monasterii cum filiis de Roderico Ciprianiz et de Petro Sarraquiniz. / et aliam medietatem Pelagius Froilaz cum suis iermanis et cum filiis Martini Cidiz.et Petrus Vermudiz cum suis iermanis et cum filiis Micahelis / Rodriquiz. Denique convenerunt in concilium et fecerunt inter se pactum simul et placitum tali videlicet pactione.quod ipsi hereditarii dimittant / hereditates ipsius monasterii quas retinent. et episcopus domnus Didacus construat et populet illud monasterium.et per consilium eorum preponat / et deponat abbatem.et quod ipsi hereditarii semper auxilientur suis rebus abbati ipsius monasterii. et defendant pro posse suo.et amplificent illud / monasterium suis hereditatibus.et quicumque illorum pertransiens in monasterio hospitari voluerit.recipiatur sicut hereditarius.nec (aggraventur) / sed pro posse abbatis.et si forte aliquis illorum ad inopiam devenerit.atque in monasterio moran et ibidem Deo deservire voluerit. / recipiatur et honeste teneatur pro posse abbatis qui eo tempore monasterio prefuerit. /

Si ergo predictus episcopus domnus Didacus vel aliquis successorum eius hoc placitum confringere et ab hac (here a word illegible)⁽¹⁾ exire presumpserit.exsolvat / supra scriptis hereditariis D.^os solidos.et observat placitum. Similiter siquis ex hereditariis a diffinito placito deviare temptave / rit.persolvat Legionensi episcopo D.^os solidos et observat descriptam conventionem. /

Facto placito VI^o. Kalendas Maii in Era M^a.C^a.L^a.V^a. 

Pedro III, bishop of Lugo, grants the church of Sta. Eulalia to Miguel Peláez for the term of his life, 21 August 1119.

AHN 1325C/9. Original, 17cm X 28 cm. Authenticated by the signa of the bishop and the scribe, both drawn by the same hand, presumably that of the scribe. The remainder of the document is in a different hand, and the script is transitional, still fundamentally Visigothic but with strong traces of francesa influence.

In Dei nomine. Ego.P.III.Dei gratia Lucensis episcopus una cum conventu eiusdem / ecclesie clericorum.tibi Michael Pelaiz facio placitum de una ecclesia / de illa canonica videlicet que cognominatur sancta Eulalia Alta / et est sita in territorio Flammoso super flumen quod dicitur Tordeia. / Do tibi ipsam ecclesiam cum omni sua hereditate quanta ad ipsam pertinet et / cum tota sua pertinencia ut habeas et possideas edifices et plantes / et popules omnibus diebus vite tue.post obitum vero tuum remaneat ad / illum canonicum cum sua populacione et edificacione. Si quis vero inrumpere factum / hoc meum temptaverit nisi penituerit sit maledictus et excommunicatus / et cum Iuda Domini traditore penas lugeat in eterna damnatione.insuper / hoc meum factum non disrumpatur. / Facta karta donationis era.I.C.LVII. XII.Kal'. [231] Septembris. / Ego Petrus episcopus cum reliquis beate Marie clericis hanc cartam fieri iussi firmavi et roboravi. (Signum)

1st column:
Bernardus eiusdem canonice archidiaconus conf.
Iudex Pelagius et archidiaconus conf.
Item Pelagius archidiaconus conf.
Nunnus archidiaconus conf.
Munio anchidiaconus conf.
Veremudus Pelais prepositus civitatis conf.
Martinus Citiz conf.
Michael Citiz conf.
Petrus testis.
Iohannes testis.
Menendus testis.

2nd column:

Pelagius Iohannis conf.
Gundesindus presbiter conf.
Guimara Aspaiz conf.
Martinus sacrista conf.
Petrus Didaz conf.
Suarius albergarius conf.
Pelagius Citiz conf.
Rubert conf.
Liger conf.
MARTINUS NOTUIT (Signum)

Diego, bishop of León, grants to the canons of his cathedral the right to hold their prebends in the future without any interference from the bishop, 29 June 1120.

AC León, no. 1384. Original, 71cm X 42 cm. Authenticated by the bishop's signum, 'pictorial' type, a hand grasping an episcopal crozier. The script is a neat francesa. The document has been published before, by Risco, in ES xxxv, ap. iv, pp. 417-21 -- a version of startling inaccuracy. The text is a complicated one. Before describing the nature of the present edition, it will be as well to give in schematic form, though not to scale, the layout of the text:

[232] The special interest of this text lies in the number of erasures and additions that have been made, which suggest that it was, so to say, kept up to date in the years after 1120. In the version given here, additions over erasures have been indicated by italics, additions not over erasures by square brackets; where additions appear to have been made to the original text but have in their turn been erased to be replaced by secondary additions, this is indicated both by italics and by square brackets. Some of the additional material is in the same ink and by the same hand, some in a different ink and by the same hand, as the original; some in a different ink and by a different hand. It may be doubted whether even a very good photograph would reveal the full palaeographical complexity of this document. (In fairness to Risco, it should be pointed out that he may have been working from the cartulary-copy in the Tumbo de León. I have not myself collated the original with the cartulary-copy; so that the present edition, though it may (I hope) be regarded as a definitive version of the original charter, is emphatically not a definitive edition of the text in its character as a statement about the constitution and composition of the chapter of León cathedral in the twelfth century.)

XPS. CVM A TEMPORIBUS PRIMI CONCILII LIBERRITANI ECCLESIA LEGIONENSIS QVE SEDES REGIA NVNCVPATVR EO QUOD ANTIQVO MORE REGES IN EA CORONANTVR / et a regibus Yspanie et a principibus plurimas dignitates obtineret.' nulli etenim metropolitano, sed tantum romano pontifici subdita ecclesiasticos tamen honores. et canonicorum prebendas.'secundum morem aliarum ecclesiarum canonice dispositarum.'non habebat. Quia omnes persone predicte sedis.videlicet archidiacones (sic).prior. / precentor.sacrista.atque universi canonici.' dignitates suas et honores. non firmiter. necque secundum canonum institucionem possidebant.' sed secundum pontificis libitum.et consideracionem obtimam vel pravam.prout amicicia.servicium.amor sui generis.vel ira.et odium. eum preocupabant.'ab honoribus / et a prestaminibus.et a sua canonica.et ab omnibus ecclesie beneficiis.'sine ecclesiastico iudicio.tam senes quam iuvenes expellebantur.'vel in honores ecclesie sublimabantur inordinate; in Dei igitur et individue Trinitatis nomine.ego Didacus Legionensis ecclesie episcopus quamvis indignus.huiusmodi iniusticiam / et controversiam.et clericos non firmo animo ecclesie servire.sed vacillanti et dubio considerans.'nostrorum clericorum atque laicorum nobilium consilio.' maiorum. et mediocrium.et minorum clericorum.honores.et beneficia. sicuti sancti canones et sancti patres constituere.'pro anime mee remedio. et omnium regum Yspanie / christianorum et benefactorum nostre ecclesie. dilectissima voluntate dispono et assero.ut omnes canonici istius nostre ecclesie sancte Marie tam maiores quam minores numero conscripti X^{e ta} exceptis archidiaconis (here some three words have been erased) canonicas suas scilicet prebendas in hereditate possideant. Et si aliquis ex canonicis / obierit.alius idoneus et persona ecclesie conveniens in locum eius succedat.et in vita sua canonice [233] possideat. Deinde si aliquis canonicorum culpam gravem vel levem conmiserit.vel verbis veris vel falsis accusatus fuerit.'in capitulo canonice iudicetur.et secundum canonum precepta salvetur vel dampnetur. /

Ergo ego D.Legionensis episcopus ex auctoritate romane ecclesie et domni Bernaldi archiepiscopi Toletani.et tocius Yspanie legati. et cum provincialium episcoporum⁽²⁾ istis canonicis subscriptis suas hereditates scilicet prebendas in Dei nomine canonice concedo. Scilicet michi Didaco episcopo et omnibus successoribus meis in prebenda / monasterium sanctorum Cosme et Damiani cum suis hereditatibus. Et domno Sesnando Vistrarii monasterium sancte Marie de Mazaneda cum omnibus suis hereditatibus. Et domno Bernardo Zamorensi episcopo monasterium sancti Iohannis cum suis hereditatibus in urbe Legionensi et terciam de Val de Eras. /

1st column:
Et dompno Pelagio priori monasterium sancte Leocadie cum suis hereditatibus et medietatem de Villa Cidre.

Et Martino precentori villam sancti Iohannis de rivo Porme fluvii et terciam de Villa Roan et terciam de Navis et terciam de Centum Fontibus.

Et Petro Arie hereditatem de Morales et terciam de Fonte Foiolo et terciam de Arcello et terciam de Bustello de Flavio.

Mauricio archidiacono (here some five words have been erased) et terciam de ecclesiis de Graliare.

Pelagio archidiacono Rozola cum suis hereditatibus et tercias Campo Villa Viader (?) Levanega.Corvellos.Rebollar.

Dominico archidiacono Mata Plana cum suis ecclesiis et terciam de Villa Alba.

Pelagio Citiz.Villa Froila. et illo foro de Castrello de Porma [monasterium sancti Christofori de Curonio.Moral.Barrio.]

Andree Dominici Villa Savarigo.Sancto Cipriano. Villa Frida. Vallizello.

Tebaldus Graliarello.Vegas.Ceresales (?). Orcenaga (?) Valparadiso. Oterolo.

Martin Lazari Villa Gontille.Sanctus Victor. Sanctus Martinus de Super Ripa.

Mames Pelaiz Val de Savugo. Sancta Eugenia. Quintanilas de Paramo. Carvaliare. Villa Mizar (?).

Dominicus Cidiz Villa Burgala. Roveredo. Quintana.Tendabale. Villa Seca Foro.

Petro Guterriz Sancto Petro cum suis hereditatibus.Villa Paderna. Val Denanne (?).

Petro Dominici Masella. Villa de Biera. Otero.Pedrun Foros.

(the name erased) Villa Grat. Veiga de Fernando Veremudi. Castro Major.

Michael Floridiz monasterium sancti Tirsi cum suis hereditatibus.

[234] Pelagio Pelaiz terciam de Matavaiu.Manin cum suo monasterio.

Lormano presbitero terciam de Villa Vellaco.

Dominico Falconiz Veiga monasterium cum suis villis et cum suis hereditatibus.

Domno Guistrario Villa Cresces.Melgar de Abduce et Fontezellas.

Petro Flores Golpeliones. Soto Noval.

Fernando Petriz Monastenium sancti Micahelis de Veiga quod est iuxta monasterium sancti Claudi cum omnibus villis molendinis et hereditatibus suis.

2nd column:
ORDO DIACONORVM
Fernando Dominici tercia de Barrio.Villa Martin. Veiga et Garfin. Valdesalze.ViIla Volezar.

Arie Martini Villa Fateme.Vane Celia.Fontes de Veroz.Villa Vascon.

Pelagius Felix Mazelleros.Lagartos.Rebollar.Sancto Felices. Tonros II^os.

Petro Xabiz Vacella.Vilia Davi.

Petro Fernandiz Villa Arent.Villa Moros.Villa Olquit. Illa ponte et Scalada. Foros II^os.

Pelagio Stephaniz Valle Castro. Roda.Castrello. Maria Alba.Alixa.

Iohanni Michaeliz Castronuidaraf. Castro de Martino. Carisac.

Tirso.Benrianos.Castro Vaia.Villa Alvobu (?) [Sancto Martino de Gordaliza. Val Fartel. Bustello.]

Martino Moniz Granietas. Villa Nanin.

(the next line completely erased)

3rd column:
ORDO SUBDIACONORVM
Martino Xabiz Furones. Villa Grat. [Vezella.]

Fernando Pelaiz Villa Ciz et illos foros de Cervera [Et terciam sancti Romani Cubas (?).]

Iohanni Petriz Cornelios. Nogales. Reto (?) de Coronio.

Iohanni Petriz Sotelio (here two words erased) Sancta Maria de Annaia Velaz. Aviados.

Stephano Iohanniz Gadrefes. Ravanal.

Martino Pelaiz Villa Mudarafe.Sancta Columba.

Vilielmo Sanctus Martinus de illa Fonte.

Iohanni Pelaiz Villa verde.

Domno Arrio

Martino Gualterio Villa Moratelle.

Isidorus Guterrii

Fafila Fernandiz Sanctum Iacobum de Cellerolo cum suis hereditatibus et terciam de Villa Torel.

[Magistro Ivoni.Monasterium sancti Michaelis cum suis hereditatibus.]

Item in Dei nomine decrevimus ut quicumque monasterium.vel villas. vel hereditates.tenuerit.'si in vita sua vel causa sue mortis dimisenit. omnia bona sua recipiat et voluntatem suam inde faciat. preter boves [235] arantes necessaria bovum et preter torcular.et preter mensam.et dolia. et preter cetera que sunt necessaria in domo que superlectilia vocantur. De pane eciam et de vino medietatem accipiat.et medietatem monasterio dimittat.et si panis et vinum sunt in agris ad colligendum.'medietatem similiter accipiat.' et clericus qui post mortem canonici in prebendam successerit. et beneficio eius usus fuerit.'missam pro anima eius per annum integrum celebret si est sacerdos.et si non celebrare faciat.

[Recepimus Xemenonem Lupiz in canonicum et damus ei in prebendam monasterium sancte Marie de Valle de Umane (?) cum suis villis et hereditatibus.]

Quicumque igitur contra kartam istam insurrexerit et contrariare et confringere conatus fuerit.'sit anathema maranata et sicut Iudas periit cuius corpus terra recipere noluit.'et sicut Dathan et Abiron quos terra obsorbuit perierunt.ita ut omnes adversarii istius pagine.'tam clerici quam laici pereant.et de libro vite deleantur.

Clerical subscriptions:
Archiepiscopus Toletanus et Yspanie legatus conf.
Palentinus episcopus conf.
Astoricensis episcopus conf.
Ovetensis episcopus conf.
Compostellanus episcopus (sic) sancti Iacobi conf.
Bragarensis episcopus (sic) cum suis provincialibus conf.

Lay subscriptions:
Domna Urracha Yspanie regina conf. (Signum)
Suerius comes conf.
Fernandus comes conf.
Rudericus Martiniz conf.
Petrus Diaz conf.
Xemenus Lupiz maiordomus regine et princeps turrium Legionis conf.

Quando Didacus episcopus Legionensis ad utilitatem sancte ecclesie et ad clericorum honorem hanc kartam composuit fuit ERA.I^a.C^a.L^a.VIII^a. et quod III^o. Kal'. Iulii.

Ego Didacus Dei gratia Legionensis ecclesie episcopus hanc institutionis mee kartam quam fieri iussi et legi.ilani animo confirmavi et roboravi. (Signum.)

Diego Gelmírez, archbishop of Santiago de Compostela, grants a share in the water-supply piped to his cathedral by its treasurer Bernardo to the monastery of San Martín Pinario, in return for the prayers of the monks, 1122.

AHN 5 12/9. Original, 58cm X 41cm. Authenticated by autograph subscriptions and signa. The script is a late but pure Visigothic hand. The document has suffered severely in the course of the centuries; its edges are ragged all the way down the right-hand side, with one large chunk [236] missing, it is much spotted by damp in the centre, and at the bottom-left it has faded badly and lost another chunk. But the feat of engineering to which it refers was famous in its day (cf. Le Guide du pèlerin de Saint-Jacques de Compostelle, ed. J. Vielliard (4th ed., Macon, 1969), p. 94), and since the document has never before been printed it seemed worth finding a place for it in the present collection.

XPS. CATOLICORUM EST et presertim pontificum honestati et quieti providere monasteriorum. Quo circa... / digna opera.luce scripture presentibus et posteris nota fieri opere precium est et enim sole in huiusmodi irripere oblivionis nebula.diutina... / distancia. Quam ob rem ego Didacus ecclesie sancti Iacobi archiepiscopus et sancte romane ecclesie legatus.et universa plenitudo canonicorum nostre ecclesie. nostr... / acensam lucernam ponere sed super candelabrum.et in lucem memorie scripture titulo aperire.quod ope nostra necnon et artificiali ingenio dompni B.ecclesie (beati Iacobi the) / saurarii per subterraneos meatus aque habundanciam in claustro monasterii sancti Martini sicut res evidenter indicat (?). fecimus egredi.et per plumbea et area cornua prosilire ... (reme) / dium animarum nostrarum et parentum nostrorum.ea semper racione servata ut in claustro (iamdic) ti monasterii. ipsa aqua in tres partes dividatur. et terciam inde habeant ... / II^as. ecclesia sancti Iacobi.et ita dum mundus steterit inmobiliter permanere decernimus eo semper tenore servato. ut usque ad ... (ora) ndi pro nobis in letania ad premam.et in missa s (olemni) ... / orationem.et ad terciam psalmum Levavi oculos meos recitent. Post obitum vero nostrum.septenarium duplicatum ... et tri ... anium pro nobis faciant. Et in unoquoque anno imp (erpetuum) faciant anniversarium. Et in unaquaque semana (?) quantam comemoracionem pro defunctis canonicis ecclesie beati Iacobi plenarie perfeciant (sic). et usque ad finem mundi complere non desinant. De cetero nulli ... / successorum sive canonicorum liceat aliqua occasione seu violencia aut temeritate hoc beneficium quod monasterio sancti Martini concedimus inperpetuum infringere. aut aquam illam ... / seu machinacione subdola transmutare studuerit.auctoritate Dei omnipotentis et beatorum apostolorum Petri Pauli et Iacobi.et omnium sanctorum.sit maledictus et excommunicatus. et cum Iuda traditore / Domini.et cum Datan et Abiron quos pro suis sceleribus terra vivos absorbuit in inferno sulfureas penas irremediabiliter sustineat.et a corpore et sanfuine Domini in die iudicii expers existat ...  / temeritatis.I^e. auri libras. monachis et monasterio regali imperio... exsolvat.et hoc nostrum voluntarium beneficium incon....permaneat in secula seculorum... / Facta serie scripture in Era I^a.C^a.LX^a. et quot III^o. Nonas.../

The witnesses are not arranged in columns, but scattered in apparently random fashion over the generous area of parchment -- exactly half the total area -- left after the end of the text. All the subscriptions are autograph: all are in Visigothic script except the three marked with an asterisk.

EGO DIDACUS COMPOSTELLANE ECCLESIE ARCHIEPISCOPUS [237] SANCTE ROMANE ECCLESIE LEGATUS HOC FACTUM... (Here a large area of parchment is missing; it probably contained the archbishop's Rota.)

Munio Adefonsi Vallibriensis episcopus...
Petrus Gundesindiz cardinalis et primi...
Adefonsus Cardinalis conf. (Signum)
Petrus Anaides conf.* (Signum)
Petrus Danieliz clericus et iudex conf. (Signum)
Petrus Elie archidiaconus conf.* (Signum)
...Didaci kardinalis sancti Iacobi conf. (Signum)
Petrus Cresconides archidiaconus kardinalis conf. * (Signum)
Pelagius Gudestei iudex... (Signum)
Petrus ecclesie sancti Iacobi kardinalis notuit (Signum)

Pedro Daniélez, priest, swears an oath of fealty to Pedro III, bishop of Lugo, as his vasallus, for a church held of him, 24 October 1130.

AHN 1325C/20. Original or contemporary copy, 12cm X 23 cm. This is not, strictly speaking, an episcopal act, but the document as we have it was written by one whom we may presume to have been an episcopal scribe (cf. above, p. 118, n. 5): it was in the bishop's interests that the terms of the oath should have been committed to writing, and it is reasonable to assume that this was done in whatever episcopal 'chancery' existed. There are no signs of authentication. For a very similar document, dated 5 August 1130, see AHN 1325C/18.

Domno meo pontifici et spirituali patri domno Petro III^o. Lucensi. ego Petrus Danalaci qualiscumque presbiter promitto vobis et Lucensi ecclesie cui vos auctore Deo presidetis per presentis placiti seriem quod sim vester vasallus sine alio domino et serviam vobis cum illa ecclesia sancti Ieorgii de Turre quam vos datis mihi ad tenendam populandam et edificandam atque plantandam et ut pro posse meo et nosse regam illam studiose. destructa restaurem.perdita adquiranm. adquisita modis omnibus conservem. atque ut prudens agricola labores in ea necessarios exercere studeam. De omnibus autem frugibus quas collegero inde vel aliunde ubicumque laborare potero ac de decimis et arborum fructibus in unoquoque anno dem vobis fideliter terciam partem. Si autem quod absit aliter egero.pariam vobis vel voci vestre. CCC^tos. solidos et sit vobis licitum vestra accipere et in me plenaniam iusticiam exercere. Factum est era M.C.LXVIII^a. VIIII^o. Kal'. Novembris. Qui presentes fuerunt. Iohannes testis.Suarius testis. Adefonsus testis. Didacus notuit.

Bernardo, bishop of Zamora, grants a fuero to the pobladores of Fuentesauco, March 1133.

AC Zamora, Libro Negro, fol. l5^v. Cartulary copy of the thirteenth century.

[238] XPS. In nomine domini nostri Iesu Christi. Ego B.Zemorensis ecclesie episcopus facio kartam ad populatores de Fonte de Savugo ut nullus homo habeat ibi vassallum nisi suum iugarium vel suum ortulanum qui moratus fuerit in sua propria kasa. Et qui fecerit ibi homicidium vel calumpniam vel rausum pectet ilhum per foro de Zemora. Et homines de Fonte de Savugo faciant sernam ad suum episcopum unum diem arrelvar et alium ad bimar et tercium ad seminar et episcopus det eis panem et vinum et carnem et alios duos dies panem et vinum et de cozinas. Et homines de la Fonte quos habuerunt asinos dent unum diem ad karreiar cibariam ad Taurum vel ad Zamoram et episcopus det eis panem et civada. Ego Bernardus Zamorensis pro remedio anime mee laxo ad homines de la Fonte nuntium et manariam et de osas de aliqua mulier per foro de Zamora dent eas. Et si aliquis de populatoribus voluerit vendere suam hereditatem vendat cui voluerit, et ille qui eam comparaverit faciat forum ad episcopum quod ipse faciebat, id est unum denarium et unum panem et una octava de civada. Et quantos ibi laboraverint dent suum decimum de quanto laboraverit ad ecclesiam episcopi. Et qui non habuerint asinum dent unum diem apodar. Et de fossado et de fossadera per foro de Zamora. Et kavaleiro non faciat serna. Et si aliquis homo venerit ad inrumpendum hunc factum nostrum sedeat excommunicatus et cum Iuda traditore habeat participium. Facta karta populationis noto die quod est XXIII (sic)Kal'. Aprilis, Era MCLXXI. Ego Bernardus Zamorensis episcopus in hanc kartam que fieri iussi manus meas roboravi. Mandante Zamora rex Adefonsus et comite domno Roderigo sub manu eius. Episcopus in Zamora Bernardus, sub manu eius archidiaconus domnus Willelmus. Qui presentes fuerunt et audierunt. Roman Cidiz conf. Cidi Hoderriz conf. Petro Xabiz conf. Petro Pelaiz conf. Fernandus Iohannis conf. Petro Cidiz conf. Pelagius notuit.

Notitia or record of a lawsuit between Arias, bishop of León, and Count Rodrigo Martínez over the property of Pedro Peláez, 1130-5.

AC León, no. 1410. May be either original or a closely contemporary copy. 15 cm X 29 cm. No signs of authentication. The script is francesa.

Orta fuit intentio. (sic) inter Legionensem episcopum domnum Ariam. et comitem Rodericum Martini.super he / reditates Petri Pelaiz. Petrus Pelaiz siquidem pro rapinis et maleficiis que fecerat in possessionibus et / hominibus sancte Marie.Legionensis scilicet ecclesie.dederat omnes hereditates suas quas habebat in / campo de Tauro.et in terra Legionis. a flumine Dorio.usque ad portus Astuniarum. tam de parentum suorum / successione.quam de sua adquisitione vel comparatione.episcopo domno Didaco et canonicis eiusdem ecclesie.tali / scilicet pacto quod si sine filiis mortuus fuisset.istas supradictas hereditates. episcopus Legionensis. et / canonici eius post partem sue ecclesie obtinerent. Si autem filios habuisset medietatem harum heredita / tum filii eius habuissent.et aliam medietatem ecclesia sancte Marie pro rapinis et [239] iniuriis quas ab / ipso Petro Pelaiz perpessa fuerant.per scriptum firmitatis in perpetuum obtineret. Quia vero isdem / Petrus Pelaiz res comitis Roderici rapuerat.impetitus super rapina ab ipso comite coram rege.co / actus a rege quod rapinam comiti restitueret.has predictas hereditates post prime donationis pac / tum corniti in vadimonio posuit. ea videlicet conventione.ut comes eas teneret.donec peccu / niam taxatam pro rapina Petrus Pelaiz sibi persolveret. Super his memoratus episcopus domnus Arias simul / cum clericis suis. et predictus comes in Legione coram electis iudicibus ratiocinacionem habuerunt. Iudices vero / decreverunt quod episcopus exsolveret peccuniam illam comiti pro qua Petrus Pelaiz predictas heredita / tes in vadimonio posuit. et sic hereditates illas reciperet. Episcopus itaque domnus Arias suscepto iu / dicio dedit comiti Roderico Martini.II^as. scutellas argenti.et aliud quod comiti pla / cuit.et sic hereditates ipsas sue ecclesie vendicavit. et est manifestum. In concilio etenim Legio / nis coram Roderico Vermudi et Petro Bravolionis.et aliis baronibus civitatis.et coram cano / nicis sancte Marie fuit factum. Rodericus Vermudi conf. Petrus Bravolionis conf. Orodnius Sesnandiz clericus conf. / Rabindaldus Nuni maiordomus episcopi conf. Archidiaconi et reliqui canonici qui interfuerunt confirmant. /

Petrus testis. Dominicus testis. Munio testis.

Arias archidiaconus qui notuit conf. (Signum)

Pelayo Menéndez, bishop of Tuy, grants land in Pesegueiro to two brothers, Pedro and Lucio, in return for an annual render of two solidi to the canons of Tuy, 31 August 1152.

AC Tuy, 10/10. Original, 53 cm X 39cm. Authenticated by the signum of Alfonso VII. The script is a very neat francesa, strongly reminiscent of the royal chancery hands during the reign of Alfonso VII. Was the charter drawn up in the royal chancery? Quite probably it was. Its most puzzling feature is the inclusion of 'Bernandus' of Sigüenza in the witness lists. At this date Bishop Bernardo had been in his grave for at least four months -- and he had died not as bishop of Sigüenza but as archbishop of Compostela. His successor at Sigüenza was his nephew Pedro. It is scarcely credible that a scribe in the royal court where Bernardo had spent so much of his life should have made such a mistake; it is equally difficult to believe that a scribe at Tuy -- a mere fifty miles from Compostela -- could have made the mistake. Slips will happen; and Bernardo had been bishop of Sigüenza for thirty years. This feature alone is not sufficient to ensure the rejection of the document as a forgery.

Oblivio mater errorum plerumque discordie fomitem parere consuevit. ob hoc quodlibet negotium per scripture seriem necessarium est declarare. Idcirco ego sub Christi / nomine.Pelagius Dei gratia Tudensis episcopus una cum conventu canonicorum suorum.tibi Lucio et fratri tuo Petro scriptum donationis et confirmationis facere decrevi super [240] here / ditate. (interlined videlicet casal de Bera Mido.) que habet iacentiam in territorio Pessegarii in loco qui vocatur de Iscaria.et est iuxta rivum qui vocatur Malones prope ecclesiam sancti Michaelis sub monte Alogie non longe ab urbe / Tude civitatis. Do vobis illam cum suis terminis sive exitibus necnon inter et foris suisque adiunctionibus in omnibus locis cum sua voce. tali tenore ut neque ego dum ista tripalis vita mihi fuerit / comes.neque alius successor ecclesiam regens aliud petat vestre propagini moranti in illa hereditate.nisi in unoquoque anno canonicis sancte Marie norman beati AUGUSTINI. degentibus. / duos solidos bone monete in festivitate sanctorum Cornelii et Cypniani pacatos dare non diferrat. et hoc scriptum donationis maneat inconcussum et inviolatum. Facta carta donationis.sub / ERA.M.C.LXXXX^a. et quod II.Kal'. Septembris. Ego Pelagius episcopus hoc scriptum quod cum canonicorum conventu tibi L.et fratni tuo Petro fieri iussi in curia domini Adefonsi imperatoris. proprio / robore confirmo. Ego Adefonsus Ispanie imperator hoc scriptum concedo et proprio robore confirmo. /

1st column:
Qui presentes fuerunt.
Petrus testis.
Johannes testis.
Pelagius testis.

2nd column:
Didacus scripsit et conf.
Nunus canonice prior conf.
Pelagius archidiaconus conf.
Pelagius secundus archidiaconus conf.
Sisnandus archidiaconus conf.
Ceteri canonici laudant et conf.

3rd column:
This contains Alfonso VII's signum, and the explanatory words
SIGNUM IMPERATORIS.

4th column:
Ego Sancius rex hoc factum Tudensis episcopi proprio robore conf.
Fernandus eius (sic) imperatoris filius propria manu firmiter laudat et conf.
Pontius comes totius curie imperatoris laudat et conf. existente maiordomo.
Bernandus Seguentinus episcopus conf.
Iohannes Segobiensis episcopus conf.
Raimundus Palentinus conf.

Beneath the columns:
Pelagius archidiaconus atque abbas monasterii Pessegarii laudat et conf.
Abbas Gunsalvus et ceteri clerici confirmant.

In tempore illo ex parte episcopi erat vicarius Martinus Sisnadiz. et ex [241] parte canonicorum Mitus Ruderici et Martinus Luci. Sed inter cetera domno episcopo alacriter in fialas obtuli.XX^ti solidos.

Fernando I, bishop of Astorga, grants a fuero to the pobladores of Quintanilla y Castro, 7 June 1157.

AHD Astorga, Cámara Episcopal, I/11. Original, 29 cm X 12 cm. Half of a polled chirograph. The script is a remarkably neat francesa. Endorsed in a contemporary hand Karta de Quintanella de Somoza.

XPS. In nomine sancte Tninitatis Patnis et Filii et Spinitus Sancti. Ego Fernandus Dei gratia Astoricensis episcopus una cum consilio et consensu totius conventus canonicorum / do vobis Monioni Pelagii Martino Iohannis Isidoro Romaniz Petro Ciprianiz populatoribus de Quintanella. et aliis omnibus qui populaverint ibi tale forum / ut unusquisque vestrum persolvat mihi vel successonibus meis annuatim ad festum sancti Martini. XXⁱ. triticeos panes bonos et unum cannatum vini.et arietem / unius anni. et semel in anno asinum suum ad deferendum cibariam aut vinum ad Austoricam. et pro remedio anime mee aufero vobis nuncium et manne / riam.et calumpniam.que non fuerit conquestam a vobis. non sit expechata. Dono vobis et concedo ut quantumcumque laborare poteritis in terminum de Quintanella et de / Castro. laboretis et sit vestrum.per terras.et per divisas moncium. exceptis iugariis cellarii mei quas ibi habeo aut voluero facere. Siquis vero ex successoribus meis / hoc vobis corrumpere voluerit. sit a Deo maledictus et excommunicatus et cum Iuda Domini traditore in inferno dampnatus.et ad partem illius qui vocem vestram pul / saverit. pectet.C.morabitinos.et hoc supradictum forum quod spontanea voluntate ego Fernandus episcopus facere decrevi. maneat.ratum.et firmum. per secula cuncta amen. / Adicio etiam aliud vobis populatoribus de Quintanella ut de vobis maiorinum et saionem super vos habeatis. Facta kartula die quo fuit.VII^o.Idus Iunii. / ERA.M^a.C^a.LXXXX^a.V^a  Imperante domno Aldefonso imperatore cum imperatrice Rica in Hispania. Comite Ramiro et imperatrice Rica tenentibus / Astoricam. Ego supradictus Fernandus episcopus hanc kartulam quam facere cum voluntate et iussu canonicorum Astoricensium decrevi vobis populatonibus de / Quintanella et ceteris supervenientibus ibi populare propria manu roboro et confirmo. /

1st column:
Pelagius Fernandiz prior conf.
Johannes archidiaconus conf.
Mattheus archidiaconus conf.

2nd column:
Nunnus archidiaconus conf.
Petrus archidiaconus conf.

[242] 3rd column:
Martinus Goestiz conf.
Petrus Bezerro conf.
Conventus canonicorum conf.

4th column:
Petro teste.
Iohanne teste.
Martino teste.

5th column:
Stephanus notuit. (Signum)

Agreement between Esteban, bishop of Zamora, and Domingo Martínez, Martín Peláez and others over episcopal rights in the church of Villardondiego and related matters, 30 January 1158.

AC Zamora, Libro Nego, fol. 5^v Cartulary copy of the thirteenth century.

Hec est convenientia quam facit domnus Stephanus episcopus cum Dominico Martiniz et suis iermanis et Martino Pelaiz et suis iermanis cum don Juliano et suis iermanis et don Xemeno et suis iermanis et Petrus Iohannis super ecclesiam sancte Eulalie Vilar Don Didaci, quod episcopus non mittat clericum in ipsa ecclesia sine illis neque illi sine episcopo, sed conveniant in unum sicuti heredes et mittant ibi clericum, et quod non fuit unquam alia ecclesia in Vilar et quod episcopus habeat terciam decimarum iuste. Et domnus Stephanus episcopus dat eis pro ista conveniencia et pro concambia duas sernas, una iacet al portelo de Vilar, et alia in Vilar circa illa villa que fuerat regalengas. Et si in alico tempore rex terre illis fecerit iurtu (?) aut forcia ipse episcopus qui fuerit in Zamora et in Tauro auctorizet,et si non potuerit auctorizare ipsas sernas det eis LX^a morabitinos sine alio interdictum,et ipse episcopus sit heres in ipsa ecclesia et quantum ad illam pertinet. Hec convenientia facta est in ERA MCLXXXXVI,noto die quod erit III Kal'.Februarii,regnante rege Fernando in Legione et in Gallecia, Poncio comite mandante Zamora et Tauro, Stephano episcopo in Zamora et in Tauro. Qui viderunt et audierunt. Iohannes archidiaconus conf. Raimundus Pisano conf. Iohannes Gondisalviz conf. Petrus Christovalis conf. Fernando Gonzaliviz conf. Romano Velidi conf. Fructuoso Pelaiz conf. Iohannes Cidiz conf. Gonzalvo Cidiz conf. Michael Petriz conf. don Guilelmo conf. Michael Salvatoriz conf. Gonzalvo Ovequiz conf. Pelagio Michael conf. Andres Pelaiz conf. Petrus indignus qui notuit.

Agreement between Fernando I, bishop of Astorga, and the abbot and monks of Eslonza over episcopal rights in the church of Villafáfila, 4 July 1160.

[243] AHN 963/20. Original, 16cm X 13 cm. Half of a polled chirograph. The script is francesa.

Mota fuit dissensio inter abbatem domnum Petrum.et monacos sancti Petri Deslonza.et domnum.F. / Astoricensem episcopum et suos.' super ecclesia sancte Marie de Villa Fafila. In presencia tandem. J. venerabilis episcopi Legio / nensis.utrique convenientes.' de communi beneplacito ibidem concorditer diffinitum fuit. ut semper singulis / annis monachi sancti Petri de prefata ecclesia pro tercia quam dare debebant.' persolvant sedi sancte Marie Asto / ricensi.IIII.modios salis. et pro ariete.' unum solidum. et recipiant archidiaconum terre.preter hospites cum.X.hominibus / et.VI. equitaturis. Quod si peccatis exigentibus. ad tantam paupertatem iam dicta ecclesia devenerit. ut predictos modios / monachi graventer persolvere.' dismissis ipsis.III^or.modiis ab episcopo. persolvant episcopo.' integre pro ipsis semper terciam / partem omnium decimarum. De medietate vero ecclesie sancti Iacobi.' prefati monachi persolvant terciam / partem omnium decimarum similiter ecclesie sancte Marie Astoricensi. Facta conveniencia in Legione / .IIII^to. Nonas Iulii.ERA M^a.C^a.LXXXX^a.VIII^a.

1st column:
Fernandus Astoricensis episcopus conf.
Iohannes archidiaconus conf.
Olivarius archidiaconus conf.
Nunnus anchidiaconus conf.
Conventus canonicorum conf.

2nd column:
Petrus abbas sancti Petri conf.
Petrus prior conf.
Iohannes Spora conf.
Gonzalvus conf.
Petrus Villanus conf.
Et omnis conventus monacorum conf.

3rd column:
Qui presentes fuerunt et audierunt.
Johannes episcopus Legionensis.
Wilelmus archidiaconus.
Thomas archidiaconus.
Petrus archidiaconus.
Veremudus Didaci et ceteri canonici Legionenses.

Beneath the colums:
Hec conveniencia tali conditione facta est.' ut monachi nullatenus deinceps parrochianos predicte ville.' promissione vel precio sibi attrahere presumant.

Esteban, bishop of Zamora, licences the building of a church by Pedro [244] Díaz and other merchants of Zamora to serve the hospital they have founded for the poor, and lays down regulations concerning its incumbent and endowments, 29 April 1167.

AC Zamora, leg. 13 (=D-3), no. 26. Original, 45 cm X 18 cm. Lower half of a polled chirograph. Clear, rather elaborate francesa charter-hand, somewhat similar to that characteristic of the royal chancery of León.

In nomine sancte et individue Tninitatis. Ego Stefanus Zamorensis episcopus.vobis Petro Didaci et ceteris mercatoribus zamorensibus. pro Dei amore ad relevandam pauperum inopiam.et divine miserationis beneficium promerendum.' / in domo illa quam ad usus pauperum Christi iuxta pontem novum hedificastis ecclesiam construere.et in eadem clericum statuere. concedo. Hoc videlicet modo.ut clericus qui in ipsa ecclesia cantare debuerit.'sit bone vite et / honeste conversationis. qui semper ingrediatur per manum et voluntatem zamorensis episcopi.' et eius semper teneat obedientiam. Sit autem ipsa ecclesia contenta helemosinis quas ipsi mercatores vel alii boni viri aut bone femine de suo / proprio ad usus pauperum ibi dare voluerint. Decimas seu primicias ad alias ecclesias pertinentes. minime recipait.nec eis in aliquo noceat. Ecclesia quoque Sepulchri Domini que iuxta est.'sua auferendo non molestet. Que omnia nisi / iuste observaverit.'ab episcopo supradicto proprie subversionis periculum incurrat.si tamen quod absit iusticie exinde stare neglexerit. Si vero aliqui populatores sub nomine ipsius ecclesie sancti Iuliani de novo ibi populare voluerint. / et ab ipsis vel ab aliis sine dampno aliarum ecclesiarum decimas vel primicias adquisierit.'tercia pars ipsarum decimarum ac primiciarum absque omni diminutione iamdicto detur episcopo. Facta carta tertio Kalendas Maii / sub Era M^a.CC^a.V^a. REGNANTE REGE FERNANDO./ Archipresbiter W.conf. Pelagius Francie conf. Domnus W.conf. Petrus Franciscale conf. Petrus Christofoniz conf. Pelagius Gunzalviz conf. Abbas Fernandus Micaheliz conf. Abbas W.conf. Petro Dominico conf./ Abbas Menendus conf. Laurencius conf. Salvator Petriz conf. Salvador Raminiz conf. Munio Sendiniz conf. Petro Salvadorez conf. Fernandus Stefaniz conf. Pelagius Pelaiz conf. Elias conf./ Petrus Petriz conf. Romanus Petriz conf. Didagus Romaniz conf. Xemenus Caiata conf. Romanus Sesnandiz conf. Romanus Raupeniz conf. Pelagio Tedoniz conf. Pelagio Iohannis conf. Petro Didaz conf. / Eliam notuit.

Agreement between Esteban, bishop of Zamora and the concejo of Sta. Eulalia over the appointment of chaplains in the church of Sta. Eulalia and over the custody of its movable endowments, 19 July 1170.

AC Zamora, leg. 13 (=D-3), no. 4. Original, 46cm X 28cm. Half of a polled chirograph. The script is a formal and elaborate francesa.

Rerum omnium munimenta maiorem sui procul dubio obtinent certitudinem. si scriptis veridicis.testibusque legitimis.firmata esse [245] dinoscantur. Proinde notum / fieri volumus.ego Stefanus Dei permissu Zamorensis episcopus. omnisque sancti Salvatoris conventus.Helias videlicet archidiaconus.W.decanus.ceterique eiusdem ecclesie can / onici.tam presentibus quam futuris in perpetuum.talem nos concordiam fecisse cum concilio sancte Eulalie.super ordinatione ipsius ecclesie.ut nos inibi unum / capellanum vel duos.qui grati sint concilio ponamus. Volumus insuper ut thesaurum ipsius ecclesie ad honorem Dei et salutem animarum suarum concilium./ fideliter custodiat. Ita tamen ut absque consilio nostro donand.i vel vendendi potestatem minime habeat. Statuimus etiam ut vel nobis vel successoribus nostris./ thesaurum illius ecclesie absque eorum consilio quoquo modo diminuere minime liceat. Ut autem hec firma illibataque permaneant.kartulam istam ad noticiam posterorum / conscribi voluimus. Actum est hoc apud Zemoram. XIIII^o. kalendas Agusti. (sic)ERA.M^a.CC^a.VIII^a. Regnante in Legione rege F. Sub potestate illius regente Zamoram Fernando / Roderici. Ego Stefanus Zamorensis episcopus.kartulam istam episcopali auctoritate roboro. propriaque manu subscribo. Viderunt et audierunt hec. Petro Salvadoriz conf. Don Matheus conf. Iohanne Iulianiz conf. Don Gil conf. Salvador Salvadoriz conf. Domingo Stefaniz conf. Fernando Petriz conf. Menendo Monuz conf. Menendo Gutteriz conf. Salvador Crespo conf. Petro Cidiz conf. Cidi Cidiz conf. Petro Cidiz conf. Cidi Vermuniz conf. Petro Mauro conf. Petro Salvadoriz de Flores conf. Anaia Isidriz conf. Iohanne Petriz conf. Petro Alfonso conf. Petro Ramon conf. Fernando Fernandiz conf. Monio Pelaiz conf. Velaso (sic) Vermuniz conf. Fernando Cidiz conf. Fernando Vermuniz conf. Petro Iohannis conf. Don Rodrigo conf. Roman Petriz conf. Iohanne Pelaiz conf. Iohanne Gonsendiz conf. Pelagio Pelaiz conf. Petro Iohannis conf. Didago Romaniz conf. Fernando Stefaniz conf. Lop Romaniz conf. Iohanne Petriz conf. Petro Guterriz conf. Petro Vermuniz conf. Garcia Garciaz conf. Petro Testa conf. Petro Petriz conf. Roman Sesnandiz conf. Petro Cidiz conf. Roman Petriz conf. Vidales Guterriz conf. Fernando Monuz conf. Perro Velasquiz conf. Johanne Petriz conf. Anaia Stevaniz conf. Rodrigo Infante conf. Iohanne Fructuoso conf. Xemen Caida conf. Garcia Xemeniz conf. Didago Xemeniz conf. Martin Petriz conf. Pelagio Senleiro conf. Stefan Cidiz conf. Xemen Petriz conf. Roman Rouperiz conf. Salvador Pedrez conf. Don Xaino conf. Velasco Velaz conf. Domengo Domenguiz conf. Didago Petriz conf. Gunzalvo Menendiz conf. Pelagio Canto conf. Arias Centeno conf. Petro Arias conf. Didago Alvarz (sic) conf. Pelai Baldron conf. Iohanne Honoriguiz conf. Petro Lobo conf. Gunzalvo Petriz conf. PetRo Falcon conf. Petro Menendiz conf. Betegon conf. Iohanne Campaneiro conf. Tomei Nano conf. Don Nicolao conf. Petro Alvitiz conf. Pro testes. (sic) Xab testis. Cidi testis. Vilidi testis. Pelagius notuit.

Pedro Suárez de Deza, archbishop of Santiago de Compostela, acting as a papal judge-delegate, decides the boundary dispute between the dioceses of Salamanca and Ciudad Rodrigo, 14 January 1174.

[246] AC Salamanca, no. 61. Original, 26cm X 46 cm. The document is authenticated in four ways.

1. By the autograph subscriptions of the archbishop and many, though not all, of the witnesses.

2. By chirograph; the parchment forms the lower half of a polled chirograph.

3. By the archbishop's rota.

4. By the archbishop's seal; pendent from cords of red and yellow silk, wax seal, one-sided, oval in shape; the device, a figure of an archbishop with pastoral staff in his left hand, with the legend 'PETRVS COM(POST)ELLANVS ARCHIEPS III'.

The script is a neat francesa, similar to that used in the Leonese royal chancery at the time. This document has twice previously been edited, most recently by F. Fita, BRAH lxii (1913), 145-8.

PETRUS Dei dignatione sancte Compostellane metropolis humilis minister. dilectis fratribus.M.Salamantino decano.et.A.ecclesie Civitatis Roderici priori.atque universis ecclesie utriusque capitulis. salutem et debitam in Christo dilectionem. Ex iniuncto parvitati nostre / archiepiscopatus officio. tenemur ecclesiis nobis commissis pacem querere.et discordantes ad concordiam revocare. Eapropter ecclesiarum vestrarum diuturnam fatigationem.et laborem importabilem.super causa que inter vos de terminis vertebatur attendentes. libenti animo / assensum nostrum et studium illi impendimus transactioni.que inter vos de utriusque partis beneplacito celebrata est. Videlicet ut inter fluvios qui dicuntur Heltes et Opera. ville que quasi in communi limite Salamantice et Civitatis Roderici hinc inde site sunt. / secundum ius diocesanum ab utraque ecclesia pro indiviso possideantur. Et ecclesie que in fine termini Salamantice ab antiquo constructe sunt.contra quas ville alie in fine termini Civitatis Roderici de novo surrexerunt. videlicet Aguseio. Sotel de Leon.Sotel de Amago. Cabreias. / et Bovadella. tam iste quam que infra earum terminos de cetero constituentur ecclesie.communiter ab utraque possideantur ecclesia imperpetuum.et fructus ex equo dividantur. Ita quod si Salamantinus episcopus vel eius minister.in aliqua earum clericum voluerit instituere. / non ante eius administrationem recipiat. quam episcopo Civitatis Roderici. vel eius vicario eat obedientiam promittene. Et ex altera parte similiter fiat. Interdictum. suspensionem.vel excommunicationem quam unius partis prelatus fecerit. alter non solvat.et quem / unus deposuerit. alter non restituat.sed siquid super hoc questionis habuerit. ad superiorem iudicem referat. Uno anno oleum et crisma ab una ecclesia recipiant. altero ab altera. semper vicissim. Ecclesiarum dedicationes.et clericorum ordinati / ones.ab uno cum alterius conscientia salvo eius iure celebrentur. Et christianissimus rex domnus.FERNANDUS. qui huic paci studiosam adhibuit devotionem. in recompensatione laboris et fatigationis vestre fratres Salamantini. de regalibus / suis duas villas dedit ecclesie vestre in ripa fluminis Tormes.scilicet Balneos et Iusuadem. Et vos adrenunciastis illi questioni.quam habebatis adversus [247] predictam ecclesiam Civitatis Roderici.de diocesi eius cum omnibus terminis suis / quam dicebatis ad ecclesiam vestram pertinere.ut de cetero non impediatum propter causam vestram illa ecclesia pastore proprio decoran. Nequis igitur contra hanc tam concordem et ecclesie utrique necessariam pacis compositionem venire presumat. nos eam / auctoritate nobis ab apostolica sede concessa confirmamus. et sigilli nostri impressione munivimus.

+ Ego Petrus sancte Compostellane metropolis minister subscripsi.

1st column:
+ Ego M.decanus Salamantinus subscripsi.
+ Ego C.Albensis archidiaconus subscripsi.
+ Ego A.archidiaconus Ledesme subscripsi.
+ Ego P.magister scolarum subscripsi.
+ Ego J.canonicus subscripsi.
+ Ego M.capellanus subscripsi.
+ Ego P.canonicus subscripsi.
+ Ego Didacus canonicus subscripsi.
+ Ego W.canonicus subscripsi.
+ Ego M.canonicus subscripsi.
+ Ego J.canonicus subscripsi.
+ Ego B.canonicus subscripsi.

2nd column:
+ Ego Vilielmus Salamantinus archidiaconus subscripsi.
+ Ego X^o cantor subscripsi.
+ Ego W.tesaurarius subscripsi.
+ Ego O.canonicus subscripsi.
+ Ego G.canonicus subscripsi.
+ Ego F.canonicus subscripsi.
+ Ego B.canonicus subscripsi.
+ Ego A.canonicus subscripsi.
+ Ego M.canonicus subscripsi.
+ Ego W.canonicus subscripsi.

3rd column:
(This contains the archbishop's rota, beneath his subscription).

4th column:
+ Ego A.prior Civitatis Roderici subscripsi.
+ Ego J.archidiaconus subscripsi.
+ Ego Cornelius canonicus subscripsi.
+ Ego J.cantor subscripsi.
+ Ego J.archipresbyter subscripsi.
+ Ego P.canonicus subscripsi.
+ Ego I.canonicus subscripsi.
+ Ego J.canonicus subscripsi.

Dat'.Salamantice.XVIIII.Kalendas Februarii.ERA.I^a.CC^a.^XII
Archiepiscopatus autem domni Petri.III.anno primo.

Pedro Suárez de Deza, archbishop of Santiago de Compostela, announces to the chapters of Salamanca and Ciudad Rodrigo that he will retain in his own hands for an indefinite period certain of the territories disputed between them, 14 January 1174.

AC Salamanca, no. 62. Original, 21cm X 16cm. The document is authenticated in three ways.

1. By the autograph subscriptions of all the witnesses.

2. By chirograph; the document forms the upper half of a polled chirograph.

3. By the archbishop's seal, as in no. XV above.

This act was not written by the scribe of no. 7, though these two documents were issued on the same day and by the same archbishop: the script is francesa, but with some slight remnants of Visigothic elements -- e.g., in the form of the 's' -- and is much less neat.

Petrus Dei dignatione sancte Compostellane metropolis humilis minister. dilectis fratribus.M.Salamantino decano. et.A.Civitatis Roderici priori. / atque universis utriusque ecclesie capitulis.salutem et debitam in Christo dilectionem. In transactione que super causa que inter vos de terminis vertebatur. / concorditer est celebrata.dominus rex.F.intuitu laboris et fatigationis vestre fratres Salamantini.de regalibus suis duas villas ecclesie vestre heredita / rio iure possidendas assignavit.scilicet Balneos et Iusuadum. quas quia detentat adhuc Michael Sesmiri.et ab eo sunt redimende.ego de / assensu vestro fratres de Civitate Roderici. retinui totum terminum ilium diocesanum.qui est a terminis Salamantice usque ad fluvium Eltem. / ut ego instituam ibi archipresbiterum qui mihi tamen teneatur.et ego tenear ecclesie Salamantine fructus inde provenientes in renpensatione (sic)fruc / tuum predictarum villarum persolvere.quousque eidem ecclesie predicte ville libere confenantur.quibus collatis.predictus terminus ad ecclesiam vestram sicut in / scripto transactionis resonat. revertatur. Interim tamen ville que per transactionis formam secundum ius diocesanum pro indiviso debent possideri. / videlicet Agusejo.Sotel de Leon.et Sotel de Arrago. Caprejas.et B ovadela.nicholiminus ab ecclesia Salamantina et archipresbitero nostro.modo / statuto teneantur. Si autem predicte ville tempore nostro redempte non fuerint. vos fratres de Civitate Roderici. successoribus nostris predicto modo / teneamini.et vobis fratres Salamantini.successores nostri predictam pignoris rationem predicto modo observatuni succedant. Dat'.Salamantice.

1st column:
+ Ego M.decanus subscripsi.
+ Ego X^o. cantor subscripsi.
+ Ego P.magister scolarum subscripsi.
+ Ego Didacus canonicus subscripsi.
+ Ego W.canonicus subscripsi.
+ Ego M.capellanus subscripsi.
[249]+ Ego I.canonicus subscripsi.
+ Ego G.canonicus subscripsi.

2nd column:
+ Ego A.prior subscripsi.
+ Ego I.archidiaconus subscripsi.
+ Ego I.cantor subscripsi.
+ Ego I.archipresbiter subscripsi.
+ Ego P.canonicus subscripsi.
+ Ego Isidonus canonicus subscripsi.

Dat'.Salamantice.XVIIII.Kalendas Februarii.Era.I^a.CC^a.XII^a. Archiepiscopatus autem domini Petri.III.anno primo.

Vidal, bishop of Salamanca, grants the church of San Bartolomé to Berengar, who has built it with the consent of Pedro Suárez, archbishop of Compostela, and his two sons, 16 June 1181.

AC Salamanca, no. 78. Original, 32cm X 32cm. Half of a polled chimograph. Originally sealed in two places: to the left -- presumably for the episcopal-seal -- only the leather tags remain from which the seal depended; to the right, the capitular seal remains; wax seal, one-sided, oval in shape, pendent on leather tags; the device on the seal is the Virgin with hands open to receive the Child, and the legend 'SIGILLVM SALAMANTINI CAPITVLI'. On this seal see M. Gómez Moreno, 'Sellos cereos salmantinos', Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos x (1904), 51-2. The document is written in a neat and rather elaborate charter-hand. There is a second 'original' of this document in AHN 902/16.

In nomine sancte et individue Trinitatis. Ego Vitalis Dei dignatione Salamantine sedis humilis minister rogatu domini regis una / cum consensu nostrorum canonicorum tibi Berengario et filiis tuis.R.et.M. super illa ecclesia sancti Bartolomei quam consensu predecessoris nostri. P .Compostellani archiepiscopi honorifice construxisti.cartam facio donationis et libertatis in perpetuum valituram.eo pacto ut in signum obedientie / annuatim ecclesie Salamantine unum aureum persolvatis. Si autem ibi parrochiani extiterint.et eorum decime et primicie servientibus ibi Deo / habite fuerint. III.aurei absque ulla contradictione per singulos annos persolvantur.et si tota villa posita sub interdicto fuerit.idem interdictum / quicumque ibi celebraverit modis omnibus observet. nec excom.municatos nec nominatim interdictos presumat aliquo modo ibidem recipere. Si vero tu vel / filii tui predictam ecclesiam religioni donare volueritis.liberam habeatis potestatem in illam cononicos de novo constituendi.et in eam / mittendi tam vos quam successores vestri qui ibi Deo canonice servierint ita quod canonici illius ecclesie nullis aliis monasteriis obedientes sint.set tam / ipsi quam ecclesia illorum exempti sint a iurisdictione omnium exceptis his quos supra memoravimus. Insuper nec episcopus Salamantinus nec [250] eiusdem ecclesie / canonici.in prefata ecclesia neque in rebus eiusdem ullam habeant potestatem accipiendi vel aufferendi aliquid sine voluntate illius patroni.et ibidem / Deo servientium. nisi tantum prenominatum censum. Siquis de progenie tua vel aliorum hoc nostrum spontaneum factum infringere temptaverit.iram Dei / omnipotentis incurrat.et cum Datan et Abiron quos terra vivos absorbuit. et cum Iuda traditore penas inferi (sic) luat.et insuper regie magestati.M.et / episcopo Salamantino alios.M.morabitinos persolvat. Facta karta Medine.XVI.kalendas Iulii. sub.ERA.M^a.CC^a.XVIIII^a Regnante rege.A. / in Castella. Toleto.et Stremadura.Senior in Medina.P.Fernandez.Iudex.M.Moro.Sayon.P.Ferron.

1st column:
Ego Aldfonsus (sic) decanus subscribo.
Ego Willelmus archidiaconus subscribo.
Ego Ciprianus archidiaconus subscribo.
Ego Iohannes precentor subscribo.
Ego Willelmus thesaurarius subscribo.
Ego Petrus Franco subscribo.
Ego Iohannes Cormanus subscribo.
Ego Willelmus Ricartus subscribo.

2nd column:
Ego Micahel Sancius subscribo.
Ego Sancius subscribo.
Ego Amaldus subscribo.
Ego Gomicius subscribo.
Ego Martinus subscribo.
Ego Randulfus subscribo.
Ego Petrus subscribo.
Ego Munio subscribo.

3rd column:
Ego Petrus subscribo.
Ego Bartolomeus subscribo.
Ego Vincenius subscribo.
Ego Bricius subscribo.
Ego Dominicus subscribo.
Ego Blasius subscribo.

Manrique, bishop of León, acting as a papal judge-delegate, decides a dispute between Juan Martínez, priest, and Jimeno,  clerk, over their nights in the church of Genestal, 18 April 1182.

AC León, no. 1397. Original, 7cm X 12cm. Half of an indented chirograph. The script is francesa.

Anno ab incarnatione Domini M^o. C^o. LXXX^o. II^o. Men / se Aprii XIIII^o. Kalendas Maii. Ego Manricus Legionensis / episcopus a domino papa L.III^o. iudex delegatus inter Iohannem Mar / tini presbiterum et [251] Xemenum clericum super ecclesia de Genestal./ auditis utriusque partis allegationibus et attestationibus./ inquisita rei veritate diligenter et cognita. commu / nicato consilio fratrum.talem profero sententiam. videlicet / quod Iohannes Martini habeat in ecclesia de Genestal totam / illam partem quam dederunt ei Iohannes Pelagii.Petrus Bezer / ra. Pelagius Martini. Dominicus Martini. Dominicus Petri. Pelagius Romeo./ cum concessione capituli Astoricensis. et Xemenus habeat illam partem. quam Michael Petri sacerdos tenuit ex parte  Fernandi / Xemeni. Addo etiam in sententia.quod Iohannes Martini res / tituat Xemeno.quicquid de decimis per triennium laicali / violentia amisit.

Rodrigo II, bishop of Lugo, grants the church of San Salvador de Monseti to Urraca Adefonsi in beneficio for life, making various stipulations about the building and endowment of the church, and receiving her as a vasalla of the church of Lugo, 30 September 1182.

AHN 1325G/13. Original, 30cm X 37cm. Half of an indented chirograph. Autograph subscriptions and signa of all witnesses except the bishop and the dean. The hand is a neat and regular francesa. Endorsed in a contemporary hand Sancti Salvatoris de Monseti.

Nec iuri nec rationi contrarium invenitur.si a prelatis sancte ecclesie femine vidue et maxime religiose defendantur.et de patrimonio pauperum Christi.in suis necessitatibus / sustinentur. Inde est quod ego Rudericus II^us. Dei gratia Lucensis episcopus. cum consensu J.decani et totius capituli.vobis domna Urraca Adefonsi.iusto desiderio vestro faventes.et vestris / iustis petitionibus assensum prebentes.damus in vita vestra ecclesiam nostram sancti Salvatoris de Monseti.et servicialias quas habemus in Uliola.in beneficio.et ad me / liorandum.ut scilicet faciatis ipsam ecclesiam.in qua ad servitium et honorem Dei omnipotentis divina officia a fidelibus celebrentur. Vbi omnes qui adiutorium / dederint.et de suis facultatibus aliquid ministrari fecerint. remissionem peccatorum suorum consequantum. Ita quidem predictam baselicam construatis.quod absidam eius de cesis / et quadratis lapidibus cum portali eius faciatis. Ceteros vero parietes de minutis lapidibus cum calce compositis construatis. sub ea videlicet celeritate.quod a Kalendis / proximi Marcii.usque ad finem trium annonum.predictam ecclesiam totam perficiatis. Circa quam ecclesiam.domum etiam in qua honeste recipiatur Lucensis episcopus cum dio / cesim suam visitaverit.in proxima estate vos promittitis constructuram. Sed si interim vos premori contigenit. tantum de vestris rebus eidem ecclesie relinquatis. unde / idem opus ad quod perficiendum vos tenemini.suficienter possit consummari. Cui ecclesie vos datis in presenti.duas servicialias bonas et populatas nominatas.Villam / Tesam.et Romariz Inferiorem.XII^m. vaccas. C^m. de capris et ovibus.duo iuga boum. Quoniam sicut eam in presenti de manu et iure nostro accipitis.in vita vestra quiete / possidendam.ita post mortem vestram.predicto modo a nobis et vobis ditata. et populata.sicut eam in presenti recipitis.ad dominium et ius Lucensis [252] ecclesie quiete et sine omni calumpnia / revertatur. Quoniam interim in vita vestra.de his que vobis damus.nobis vel successori nostro.et his quibus ex parte sedis cura ipsius terre commissa fuerit.in iure suo servietis. Quoniam nos / etiam promittimus vobis.tam in his que a nobis recipitis.quam etiam in omnibus aliis vestris rebus et negotiis.consilium. et auxilium.et defensionem. tam nostram quam successorum nostrorum./ Quoniam vos excepto debito religionis vestre.conceditis vos pro vasalla sancte Marie.et nostra. Hec itaque omnia que predicta sunt.sicut statutum est.vobis amodo concedimus et confirmamus./ Et quicumque sive ex parte nostra sive ex parte vestra. contra hoc venire temptaverit. vel infringere voluerit.persolvat parti altaris.C.aureos. et mendacii et levitatis reus / habeatur. Quoniam ego Vrraca Adefonsi recipio a vobis domno R.II^o. Lucensi episcopo.cum consensu J.decani.et totius capituli in vita mea ecclesiam vestram sancti Salvatoris de / Mon Seti.et servicialias quas habetis in Uliola.in benefitio et ad meliorandum ut scilicet.... (Urraca recites the terms of the arrangement from her own point of view in the same wording as hitherto)... et mendacii et levitatis reus habeatur. ERA M^a.CC^a.XX^a. et quot II^e. Kal.Octobris./ Ego R.II^us. Lucensis episcopus hoc scriptum quod fieri iussi propria manu roboro et confirmo./ Johannes Lucensis decanus conf. /

1st column:
Petrus Lucensis cantor ss.
Iohannes Lucensis iudex ss.
Iohannes Lucensis prior ss.
Iohannes tesaurarius ss.

2nd column:
Archidiaconus Suerius ss.

3rd column:
J.archidiaconus ss.
Pelagius Benenatus archidiaconus ss.
Pelagius notuit.

Pedro Suárez de Deza, archbishop of Santiago de Compostela, orders the archdeacon, clergy and people of Plasencia to be obedient to the bishop of Avila, c.1188-9.

AHN 18/4 (6), a closely contemporary copy. The text is evidently truncated.

.P.Dei dignatione sancte Compostellane ecclesie archiepiscopus karissimis in Christo filiis.archidiacono et clero. ac populo Placentino salutem in Domino. Preter comune / debitum quo cunctis ecclesie Compostellane filiis per provintiam eius in beatissimi apostoli devotione manentibus tenemur. speciali quodam caritatis vinculo / connectimur vobis.quod tempore nostro pars illa vestre habitationis accrevit intra fines nostros cultui Christianitatis. et velut novelle plantationis gratissi / mum incrementum. inserta est sollicitudini nostre atque dilectioni. Ut [253] fixum nobis sit in corde propositum.quantum cum Deo possumus vestris invigilare /utilitatibus et honori. Significamus autem vobis per alias iam litteras. nos domini pape recepisse mandatum.ut vos monitis nostris inducememus.episcopalia iura / Abulensi episcopo persolvere. quorum possessionem.eius antecessor usque ad exitum vite dinoscitur habuisse. Et nos secundum quod saluti vestre atque utilitati intelle / ximus expedire.diligentius vos monuimus.ut nil contra hec vestra usurparetis auctoritate. Sed siquid amplius curaretis impetrare in bona mansue / tudine.et humili suplicatione.sedis apostolice expectaretis auctoritatem. Sed quia nostra apud vos monita efficatiam nondum obtinuerunt...(The copy ends here).

Rodrigo II, bishop of Lugo, grants the church of St. Eusebius to Teresa Peláez, in prestimonium, for life, at an annual money rent, 18 January 1189.

AHN 1325H/8. Original, 31cm X 23cm. Half of an indented chirograph. Script, an elaborate francesa charter-hand.

In Dei nomine. Ego. R. Dei gratia Lucensis episcopus.cum consensu.J.decani totiusque capituli damus in prestimonium vobis dompne. Te / rasie Pelagii ecclesiam sancti Eusebii cum suis pertinentiis. intuitu dilectionis quam novimus erga nostram ecclesiam vos habere. et intuitu / etiam illius beneficii quod nostre contulistis ecclesie. in eo quod ei dedistis iure hereditario inperpetuum possidendam villam que dicitur Paacios de / Maurelos. cum omnibus directis suis.sicut eam in dotem habuistis a viro vestro domno. M.Fernandi. et medietatem de Envoadi. et sex / tam partem de sancto Martino Doscondes. Set tali modo eam vobis damus in prestimonium.ut in vita vestra eam teneatis.et in pace / possideatis.et senper sitis cum ea vassalla fidelis ecclesie Lucensis. senperque vos ipsa pro posse suo cum predicta ecclesia manuteneat et defendat.et persol / vatis singulis annis.X.morabitinos legitimi ponderis nobis vel voci nostre.et quandocumque contigerit nos vel aliquem de nostris canonicis ad / hanc venire ecclesiam.eum recipiatis tamquam ipsius ecclesie dominum.et eum splendide procuretis. Cum autem contigerit vos in fata decedere.nostram nobis ecclesiam / vestro pro posse melioratam.cum omnibus suis directuris in pace resignetis. Quicumque nostrum hoc pactum non compleverit.quantum defuerit in duplum comple / at.et pectet alteri.C.morabitinos. Facta carta sub ERA. M^a.CC^a.XX^a.VII^a et quot XV^o.Kal'. Februarii.

Ego R.Lucensis episcopus hoc pactum quod fieri feci propria manu confirmo.

Ego.J.Lucensis decanus conf.
Ego.P.Bermudi (?) Lucensis archidiaconus conf.
Eg.L.Lucensis tesaurarius conf.
Totum capitulum approbat et conf.
Ego.M.Fernandi hoc pactum mee coniugis conf.
[254] Ego.T.Pelagii hoc pactum quod fieri iussi conf.
Et qui presentes fuerunt. Pelagius Munionis.
P. Iohannis.
Arias Iohannis.

Pedro, bishop of Ciudad Rodrigo, grants houses in Zamora to the monastery of Sobrado, 7 March 1189.

AHN cód. 976B, fol. 29^r. Cartulary copy of the thirteenth century.

Sub Christi nomine. Ego Petrus Dei gratia Civitatensis episcopus dono Deo et monasterio de Superado et vobis domno Fernando loci ipsius abbati et successoribus vestris pro remedio anime mee illas meas domos quas emi in Zamora de abbate de Morerola nomine Gundisalvo et de conventu suo ut eas in perpetuum habeatis. Retineo tamen michi in vita mea integram medietatem usus fructus illarum, post mortem vero meam libere et quiete eas possideatis ab integro cum omni suo usu. Sunt autem predicte domus in burgo Cemore in parrochia sancti Andree iuxta domos monasterii Despina. Facto scripto donationis Nonae Marcii sub era milesima CC^a.XX^a.VII^a, regnante rege domno Adefonso in Legione,Gallecia,Asturiis et Extremadura. Siquis igitur contra hoc pietatis factum venire presumpserit iram Dei omnipotentis incurrat. Iterum atque iterum omnibus innotescere volumus quod ego iamdictus episcopus retineo michi medietatem usus fructus in domibus pretaxatis. Qui presentes fuerunt. W.Cemorensis episcopus conf. Stephanus achidiaconus conf. Magister Pelagius conf. Magister Petrus conf. Rodericus Martini conf. Petrus Adriani conf. Petrus testis. Adefonsus testis. Fernandus testis.Pelagius testis. Ego Petrus Dei gratia Civitatensis episcopus hoc Scriptum quod fieri iussi propriis manibus roboro et confirmo. Ego Nuno qui scripsi.

Composition between Rodrigo II, bishop of Lugo, and M., abbot of Ribas del Sil, over the disputed right to exact iantar from the church of San Juan de Baantes, 17 August 1191.

AHN 1325H/17. Original, 9cm X 24cm. Half of an indented chirograph. Francesa. Endorsed in a contemporary hand Karta de prandio de Varantes.

Era M^a.CC^a.XX^a.VIIII^a. et quot XVI^o. Kalendas Septembris. Notum / sit omnibus hominibus.tam presentibus quam futuris.quod do / minus R. Lucensis episcopus. et M.abbas sancte Christine / de Ripa de Sil. super questione que inter ipsos ver / tebatur de persolvendo iantar ecclesie sancti Iohannis / de Varantes.quod dominus episcopus iure episcopali in ipsa ecclesia / sancti Iohannis.que ad ipsum abbatem iure fundi spec / tat.querebat.talem fecerunt compositionem / et diffinitionem.scilicet quod ipsa ecclesia sancti Iohan / nis de Varantes.in pace et sine omnis calum / pnie scrupulo.persolvat semper in quolibet / anno ecclesie [255] sancte Marie de Luco.vel eius episcopo / X^{e m}. solidus probate monete. Et istud fatiendo./ ab hac quatione.de cetero libera sit.et / absoluta.iam dicta ecclesia sancti Iohannis.

Abbas Samanensis testis.
Abbas de Pinu testis.
Abbas de Sancti Antonini de Tocas testis.
Pelagius Sebastiani notuit.

Martín I, bishop of Zamora, makes a grant of tithes to the canons of San Miguel de Grox, 30 May 1195.

AC Zamora, leg. 12 (=D-2), no. 2. Original, 27cm X 33cm. Half of an indented chirograph. Pierced for sealing at the centre, leather tags remain, seal missing. The episcopal signum, of the type described above, p. 110, may be autograph. Most of the witnesses subscriptions appear to be autograph. The script is francesa.

In nomine domini nostri Iesu Christi amen. Ego Martinus Dei gracia Zemorensis episcopus una cum consensu / et voluntate capituli nostri dono et concedo vobis domno Ysidoro abbati sancti Michaelis de Grou / et capitulo eiusdem monasterii necnon et successoribus vestris canonice instituendis ut habeatis plene / et integre decimas de terris et vineis quas Matheus mercator dedit vel daturus est vobis ad opus / capelle sancti Thome Cantuariacensis quam ipse edificavit in Tauro.⁽³⁾ De reliquis vero possessionibus quas / intuitu illius capelle adquisierit. tertiam partem decimarum ecclesie sancti Salvatoris sicut cetere ecclesie / de Tauro persolverint vos absque contradictione cessante omni privilegio persolvetis.et eam obedienciam et / reverenciam quam alie ecclesie Zemorensis episcopatus cuiuscumque religionis sint episcopo et vicariis eius / impendere debent.clerici impredicta (sic) capela deservientes similiten impendent. Facta carta.Era. / millesima. CC^a.XXX^a.III^a. et quoddum.III^o. Kalendas Iunii. /

Ego Martinus Zamorensis confirmo. (Signum) Ego Iohannes eiusdem ecclesie decanus subscribo. /

1st column:
Ego Stephanus Zemorensis archidiaconus subscribo.
Ego Albergans magister scolarum subscribo.
Ego Egas cantor subscribo.
Ego Munio Longus subscribo.
Ego Petrus Garsie subscribo.
Ego magister Martinus subscribo.
Ego Micael Giraldi subscribo.
Ego sacrista Pelagius subscribo.
Ego domnus Pedruche subscribo.
Ego Petrus Ordonii subscribo.
Ego capellanus subscribo (sic)
Ego magister Pelagius subscribo.

[256] 2nd column:
Ego Isidorus abbas sancti Michaelis de Grou confirmo.
Ego frater Martinus prior subscribo.
Ego frater Dominicus subpriom subscribo.
Ego frater Andreas subscribo.
Ego frater Pelagius subscribo.
Ego frater Michael subscribo.
Ego frater Dominicus subscribo.

Martín I, bishop of Zamora, licences the building of a church at Lacuna Toral, 8 January 1199.

AC Zamora, leg. 33 (=L-1), no. 2. Original, 37cm X 20cm. Lower half of polled chirograph. Turn-up pierced, but seal and cords are missing. The bishop's signum, which may be autograph, is of the stylized type described above, ch. 3, p 110. The subscriptions of some of the witnesses appear to be autograph. The script is a neat francesa.

Martinus Dei gratia Zemorensis episcopus dilecto suo Ramiro salutem in Domino. Notum sit omnibus quod de voluntate mea et canonicorum ecclesie mee licencia tibi concessa est edificandi / ecclesiam in loco qui dicitur Lacuna Toral.sub modis in carta pernotatis.videlicet ut ecclesia sancti Salvatoris terciam partem decimarum integre de ea percipiat et / clericus in ea deserviens tibi vel alicui de genere tuo nullum servicium exibeat nisi munus orationum. Ipsam autem terciam que ecclesie nostre debetur pro amore tuo tibi concedimus / ut eam diebus vite tue habeas non ad opus tuum sed ad predicte ecclesie fabricam. tuo tempore feliciten consumandam. Te vero sublato de medio Iohannes ecclesie nostre decanus / si supervixerit de concessione quam ei fecimus predictam terciam habeat. et deinceps ad ius ecclesie nostre perpetuo et sine aliqua contradictione pertineat. Facta carta apud Ze / moram. VI^o. Idus.Ianuarii. Era.M^a.CC^a.XXX^a.VII^a. /

1st column:
Ego M. Zamorensis episcopus confirmo. (Signum)
Ego Iohannes Zemorensis decanus subscribo.
Ego Stephanus Zemorensis archidiaconus subscribo.
Ego Albergans magister scolarum subscribo.
Ego Pelagius sacrista subscribo.

2nd column:
Ego Iohannes Didaci Zemorensis canonicus subscribo.
Ego Monio Longo Zemorensis canonicus subscribo.
Ego Martin Constanz subscribo.
Ego Petrus Garcie subscribo.
Ego rnagistem Pelagius subscribo.
Ego Mamens subscribo.

[257] 3rd column:

Ego magister Rodericus subscribo.

Pedro, bishop of Tuy, awards certain rights over the church of Sta. Marina de Rosal to the abbot of Oya, after a suit between the latter and the heirs of the church, 30 June 1200.

AHN 1796/4. Original, 13cm X 11cm. Leather tags for sealing remain, seal missing. The script is francesa, charter-hand.

P. Dei gratia Tudensis sedis episcopus.dilecto in Christo fratri.B.eadem abbati de Oia / omnique eius conventui. salutem in domino. Quoniam in presencia nostra vos vidimus sepe.immo / sepissime.de heredibus ecclesie sancte Marine de Rosal conquerentes.qui quartam partem / ipsius ecclesie vos ut dicebatis violenter vobis retinebant. nos prout ius dictat / primo. et secundo. et tercio conveni sub peremptorio eos citavimus.ut in presentia nostra vel / responsalem sufficientem mitterent. vel die et loco competenti quem eis assig / navimus. comparerent. vobis responsuri et satisfacturi. Et licet ad mandatum / nostrum venire neglexissent. nos tamen habito prudentium virorum consilio. eos / per.XX.dies.et eo amplius .expectavimus. Cumque nec comparuerint in nostra presen / tia nec pro se responsalem sufficientem miserint. nos eos de contumacia condemp / namus.supradictam partem ecclesie super qua eos prepetebatis. auctoritate qua fungimur / vobis in perpetuum adiudicamus. illos autem excommunicantes. qui factum nostrum impe / dire temptaverint. Dat'. Tude.sub era M^a.CC^a.XXX^a.VIII.et quotum pridie / Kalendarum Julii.

Martín, bishop of Zamora, rules that the clergy of the town of Zamora are required to provide two priests for service in royal expeditiones, but that they are to be paid for in part by the bishop and chapter; undated, but of c.1200.

AC Zamora, Libro Negro, fol. 85^r. Cartulary copy of the thirteenth century, with explanatory rubric Quod clerici civitatis debent mittere duos presbiteros in exercitu. This certainly belongs to the episcopate of Martín I (1193-1217), not Martín II (1217-47): the reference to the Pinhel campaign of 1199 suggests a date soon afterwards (cf. A. Herculano, História de Portugal (9th ed., Lisbon, n.d.), III, 243-4) and the names of the three dignitaries mentioned are consistent with a date of c.1200.

In nomine Domini nostri Iesu Christi amen. M.Dei gratia Zemorensis episcopus canonicis Salvatoris sancti et universo clero de Zemora et de termino eius, salutem in Domino. Notum facimus tam presentibus quam futuris per presentis pagine seriem quod nos questionem que vertebatur inter canonicos ecclesie nostre et clerum civitatis et termini de Zamora de clericis mittendis ad expeditionem regis, si contingeret [258] populum Zemorensem ibi adesse, semel amicabiliter terminavimus. Accidit autem postea quod predicta questio iam sopita tempore exercitus de Pinel ad dubitabilem contentionem coram nobis rediit, tandem clerici civitatis ad testimonium canonicorum ecclesie nostre decurrentes per J.decanum et E.cantorem et M.magistrum scolarum et M.Longum et per S.huius civitatis archipresbiterum rei venitatem ad certitudinem reduxerunt, videlicet quod ipsi duos ex se perpetuis temporibus ad exercitum regis mittere tenerentur, ita tamen quod de ecclesiis ad nos et ad canonicos nostros in Zemora et eius termino specialiter pertinentibus contributionem expensarum sicut de ceteris percipere debeant. Et ad comprobandam huius facti certitudinem predicti clerici duos ex se scilicet P.Gundisalvi et B.presbiterum ecclesie sancti Petri ad exercitum de Pinel transmiserunt.

Rodrigo II, bishop of Lugo, and Juan, archdeacon of Lugo, acting on the orders of the archbishop of Braga, judge a dispute between Juan Arias, dean of Lugo, and Pedro Ibáñez, deacon, over dues owed from the church of Pedraza, 7 September 1202.

AHN 1326D/3. Original, 14cm X 19cm. Pierced for sealing in two places at foot, seals and cords missing. The subscriptions are not in the same hand as the text, but they are not autograph; they are all in the same hand, and were presumably added later. The signum is in the same hand as the subscriptions, and it is not clear whose it is meant to be. The script is a rather careless francesa bookhand.

Rudericus Dei gratia Lucensis episcopus.et Iohannes eiusdem ecclesie archidiaconus.ad quoscumque lit / tere iste pervenerint.salutem. Notum sit tam presentibus quam futuris.quod nos de mandato / domni Bracarensis anchiepiscopi determinavimus negocium quod inter Iohannem Arie Lucensem de / canum et Petrum Iohannis diaconum sancti Laurencii de Pedraza super directis ipsius ecclesie diu / fuerat ventilatum. Auditis etenim allegationibus utriusque.iamdicto clerico dedimus / in mandatis.quod duos modios de tercia iamdicto decano persolvet per quartari / um palatii.et tercium modium de decima per talegam illam per quam vicine / ecclesie illi persolvere consueverunt. vinadariam vero et arietem illi dari / precepimus sicut dare solent ea ecclesie in Lucensi cauto constitute.scili / cet pro vinadaria.III.solidos. pro ariete.I.solidum. et hoc totum iccirco scrip / ture commisimus et sigillis nostris munivimus. ne inde amplius inter eos / vel eorum sequaces ulla questio vel controversia oriatur. Facta carta Luco / sub era M^a.CC^a.X^{e a}. et quot VII.Idus Septembris.

Rudericus episcopus Lucensis

Martín I, bishop of Zamora, grants a church near Toro which has been built on his orders to Domingo Menéndez for life, and ratifies the arrangements which have been made for its endowment, 1203.

AC Zamora, leg. 13 (=D-3), no. 39. Original, 22cm X 16cm. Lower half of a polled chirograph. The bishop's signum, which may be autograph, is of the stylized type described above, ch. 3, p. 110. All the witnesses' subscriptions are autograph. The script is a careful francesa.

In Dei nomine. Notum sit omnibus presentibus et futuris quod ego M. Dei gratia Zemorensis episcopus una cum / capitulo sancti Salvatoris dono et concedo canonice vobis Dominico Menendi illam ecclesiam quam iussi facere in illa mea / hereditate circa villam Tauri iuxta viam de Puteo Antico.ut vivatis in ea et possideatis eam cum duabus / tenciis omnibus diebus vite vestre. Et ego Menendus nutritus ecclesie sancti Salvatoris atque vasallus vester dono / Deo et predicte ecclesie IIII^or. aranzadas bone vinee. in loco cognominato Balesteros.et medium quinonem de / azenia quam habeo in Villgraver. ita tamen quod Dominicus Menendi teneat et possideat in vita sua post mor / tem autem suam integre remaneant ecclesie. Et adhuc amplius illas domos quas facio circa populationem vestram / tali convenientia ut ego Menendus et uxor mea Maria Fernandi vivamus in illis domibus omnibus diebus / vite nostre.et post obitum nostrum remaneant libere ecclesie iam dicte. Facta carta ERA.M^a.CC^a.XXXX^a.I^a. Reg / nante rege A.cum regina Berengaria in regno suo./

Ego Mantinus Zamonensis episcopus confirmo. (Signum)

1st column:
Ego Iohannes dechanus subscribo.
Ego M.Longo canonicus subscribo.
Ego A.canonicus subscribo.
Ego Petrus Gacie canonicus subscribo.

2nd column:
Ego E.Zemorensis canton subscribo.
Ego G.canonicus subscribo.
Ego magister Richardus canonicus subscribo.
Ego magister Bernardus canonicus subscribo.

Composition between Manrique, bishop of León, and Pedro Monacino over the church of Sta. María del Azogue, in Mayorga, July 1203.

AC León, no. 1428. Original, 24cm X 19cm. Half of an indented chirograph. The script is a rather elaborate francesa business-hand.

Era M^a.CC^a.X^{e a}.I^a. et mense Iulio. In Dei nomine. Notum sit tam presentibus quam futuris. quod orta fuit intentio inter Petrum Monacinum. et episcopus dompnum Man / ricum.super ecclesiam sancte Marie del Azogue. que est in Maiorica.et tandem venerunt ad talem [260] conposicionem.quod Petrus Monazino una cum suis pa / rentibus dimittat iam dictam ecclesiam episcopo dompno Manrico.et ecclesie sancte Marie Legionensis.in pace. et episcopus dompnus Manricus dat predictam ecclesiam sancte Marie / del Azogue de Malorica. in prestimonium et proptem amorem Dei.Petro Monazino. ut vivat in illa in omni vita sua.et post obitum suum. teneat eam Iohannes / Martini nepos Iohannis Scribani filius Martini Stephani. et Petrus Monazino vel Iohannes Martini nepos Iohannis Scnibani filius Martini Stephani qui ipsam ecclesiam tenuerit. / persolvat singulis annis in festo sancti Martini. II aureos opere sancte Marie pro incenso.et si aliquis supradictam ecclesiam contrariaverit.ecclesie sancte Marie Legionensis sedis./ Petrus Monazino.et Iohannes Martini filius Martini Stephani nepos Iohannis Scribani.tenentur removere eum.et liberare eam.ab omni inquietante. Deceteno / episcopus dompnus Manmicus. facit mercedem Petro Monacino. pro redempcione anime sue.et quitat se de omnibus rebus.quas adversus eum requirebat.tam / de casis.quam de hereditate.et si predictos morabitinos bonos non dederit ad predictum festum sancti Martini.det IIII^or. morabitinos bonos. Siquis igitur hanc cartam infrin / gene temptaverit.sit maledictus et excommunicatas.et vocem huius carte pulsanti CC.morabitinos pectet. et careat voce.et hec carta sit firma.

1st column:
Archidiaconus dompnus Rodericus testis.
Archidiaconus dompnus Pelagius testis.
Archidiaconus dompnus Ysidorus testis.
Dompnus Benedictus Garin testis.

2nd column:
Dompnus Grimaldus iudex testis.
Dompnus Lupus de Ordax testis.
Martinus Calvus testis.
Dompnus Scutarius testis.

3rd column:
Petrus Lambert canonicus.
Dompnus Reimundus canonicus.
Petrus cantor.
Dompnus Florencius.
Martinus Roderici.
Martinus de Cumanes.
Dompnus Gallecus.
Dominicus Tisova.

4th column:
Venzas Bonas conf.
Fernandus Salvatori conf.
Petrus Maiorica conf.
Garcia Iohannis conf.

[261] 5th column:
Petrus Gorcha conf.
Ioan Montero conf.
Martin Rocia conf.
Petrus Iuliani conf.

6th column:
Martin Fogaza conf.
Fernandus Micaelis conf.
Guterius Petri conf.
Iohannes Scribani conf.
Petrus Lupi conf.

Beneath columns 3, 4 and 5:
Dompnus Helias. Joan Rosa. Guterius presbiter. Dominicus Vincencii.

Scribal subscription:
Dominicus notuit. Beneath this Johannes Felix. Petro Anncio. Vilielmo de Gofac.

Lope, bishop of Astorga, promises an indulgence of forty days to all those who contribute to the building of the monastery church of Carracedo. 19 January 1204.

AHD Astorga, Cartulario de Carracedo, fols. 58^v-59^v. A copy of the seventeenth century. The original was authenticated by a seal since the copyist noted 'Cayosele el sello'.

Lupus Dei gratia Astoricensis ecclesie episcopus, omnibus Christi fidelibus per episcopatum suum constitutis ad quos littere iste pervenerint, salutem et gratiam. Quoniam ut ait apostolus omnes stabimus ante tribunal Christi recepturi prout gessimus in compore sive bonum sive malum, oportet nos diem iudicii extremi beneficiis et elemosinis ac bonis operibus prevenire, ut dantes temporalia, caduca et transitoria, eterna premia mereamur adipisci. Eapropter universitati vestre notum facimus monasterium de Carracedo esse situm in sancto et religioso loco ubi Dei gratia largiente tam divitibus quam pauperibus quam in elemosinis multa beneficia conferuntur. In quo quedam ecclesia ad honorem beate Marie semper virginis lapide (sic) opere construitur ut in ea tantum collegium Deo et matri sue possit honorabilius deservire. Verum quia predictum monasterium plus habundat religionis devotione sincera quam pecunia vel divitiis temporalibus, sine vestro auxilio et aliorurn fidelium subsidiis inceptum opus potest nullatenus consummari. Vestram igitur caritatem monemus et exhortamur in Domino, atque in remissionem peccatorum vestrorum vobis iniungimus quatenus de bonis temporalibus vobis a Deo collatis operi predicte ecclesie vestras elemosinas conferatis. Omnibus igitur qui per modum sue possibilitatis predicto operi aliquid dederint vel cum bobus suis vel cum curru vel operario in calce vel lapidibus portando vel extrahendis aliquod subsidium prestiterint, quadraginta dies de injuncta sibi legitime penitentia [262] misericorditer relevamus. Qui autem portatonem ipsarum litterarum benigne et caritative receperit predicte indulgentie particeps fiat. Et qui ei malum vel aliquod impedimentum fecerit, indignatione Dei et beate Marie semper virginis se noverit incursurum. Astorice, Era M.CC. quadragesima secunda, XIIII Kalendas Februarii.

Pedro Suárez de Deza, archbishop of Santiago de Compostela, grants to bishop Pedro and the church of Tuy a one-third part of the votos de Santiago due from the diocese of Tuy, 16 November 1204.

AC Tuy 10/21. Original. Authenticated in three ways.

1. By autograph subscriptions; presumably the signa are also autograph.

2. By chirograph; the document forms the right-hand side of an indented chirograph.

3. By seals; the turn-up is pierced for sealing in four places, two beneath each column of witnesses; cords and seals missing.

The script is a characteristically Compostellan francesa, and -- as we should expect from the scribal subscription -- is strikingly like that of Lope Arias himself.

In nomine domini nostri Iesu Christi. Notum sit universis quod ego Petrus Compostellanus archiepiscopus.III^us. et eiusdem ecclesie capitulum atten / dentes sollicitudinem episcopi Tudensis et ecclesie sue nobis esse necessariam in colligendis votis que in episcopatu Tudensi ad ecclesiam sancti Iacobi perti / nere dinoscitur eorundem votorum. terciam partem concedimus predicto episcopo Tudensi et eius ecclesie. exceptis votis de Novua.que integre nobis re / tinemus.ita quod utraque ecclesia auxilium suum fideliter prestet adipisci vota fideliter persolvenda nec una sine altera de his que supradiximus / dividenda. aliquid recipiat. quod cum altera non dividat.sed fidelitem per ministros utriusque ecclesie colligantur. et collecta. ut dictum / est fideliter dividantur. et utraque ecclesia tam per prelatum suum quam per capitulum fideliter promittit. quod conventionem istam fideliter et irre / fragabiliter in perpetuum conservabit. Et nos Petrus Tudensis episcopus.et eiusdem ecclesie capitulum firmiter nos obligamus quod sollicitudinem / et diligentiam adhibeamus tam per ecclesiasticam districtionem quam modis omnibus quibus commode fieri potuerit quod vota ipsa / ecclesie Compostellane ac nostre cum debita integritate persolvantur.

1st column:
Ego Petrus Compostellanus archiepiscopus subscripsi.
Ego Fernandus Compostellanus decanus subscripsi.
Ego Petrus Munionis Compostellanus archidiaconus subscripsi.
Ego Petrus Cantel Compostellanus archidiaconus subscripsi.
Ego Adam Compostellanus archidiaconus subscripsi.
Ego Iohannes Cresconii archidiaconus Compostellanus subscripsi.
Ego Mantinus Iohannis magister scolarum subscripsi.
Ego Petrus Nunonis cardinalis subscripsi.
Ego Iohannes Pelagii iudex subscripsi.
Ego Martinus Petri canonicus subscripsi.
Ego Ebrardus Iohannis canonicus subscripsi.
Ego Eleazar canonicus confirmo et subscripsi.
Ego Petrus Eugerii Compostellanus canonicus subscripsi.

2nd column:
Ego Petrus Tudensis episcopus. (Signum, in shape of a fish.)
Ego Suerius Tudensis decanus confirmo.
Ego Iohannes Tudensis cantor. (Signum)
Ego Iohannes canonicus Tudensis confirmo.
Ego Iohannes archidiaconus Tudensis confirmo.
Ego Alfonsus Petri Tudensis archidiaconus subscripsi.

Beneath the columns.
Ego Lupus Arie Compostellanus publicus notarius et iuratus subscripsi.
Ego Pelagius Martini clericus de mandato magistri mei domni Lupi Arie Compostellani notarii scripsi.sub die. XVI^o. Kalendas.Decembris.ERA.M^a.CC^a.X^{e a}.II^a.

Agreement between Martín I, bishop of Zamora, and the Hospitallers over episcopal rights in certain churches belonging to the latter in the valley of the Guarena, June 1208.

AC Zamora, leg. 13 (=D-3), no. 13. Original, 60cm X 31cm. Authenticated in three ways.

1. All the subscriptions are autograph; episcopal signum of stylized type described above, p. 110.

2. The document forms the lower half of an indented chirograph.

3. By the seals of the Hospitallers, of the bishop, and of the dean and chapter of Zamora. The episcopal seal is pendent from leather tags, wax, oval and one-sided; a bishop in pontificals, pastoral staff in the left hand, the right hand raised in blessing, with the legend 'SIGILLVM MARTINI ZEMORENSIS EPISCOPI'; remains of a seal-bag.

The script is a large, clear francesa.

In nomine domini nostri Iesu Christi amen. Hac presenti scriptura notum sit omnibus tam presentibus quam futuris quod super controversia que vertebatur inter.M.Dei gratia episcopum.et capitulum Zemorensis ecclesie ex una parte. et Xemenum / de la Vacca maiorem commendatorem Hospithalis Ierosolimitani citra mare.et Munionem Sancii maiorem commendatorem in regno Legionensi.et alios fratres eiusdem Hospithalis ex altera.super procurationibus quas ratione vi / sitationum exigebat idem episcopus ab ecclesiis quas habent idem fratres in valle Garone.mediantibus.J. decano. et. E. cantore Zemorensibus.pro ecclesia Zemorensi. et.M. Sancii maiori commendatore in regno Legionensi.et Fernando / Sancii commendatore in Ponte de Orvego.de voluntate et mandato prefati Xemeni de la Vacca.habito apud Fresnum [264] ubi eo anno celebratum fuit generale capitulum pro bono pacis talis conveniencia et concordia inter / cessit. videlicet quod prefatus episcopus si ei placuerit singulis annis visitet ecclesias de valle Garone.et recipiatum in quatuor villis eiusdem vallis.scilicet Boveda. et Fonte de Penna. et Ordenio.et in Villa Scusa.et frater vel fratres qui in / Boveda pro tempore baliam tenuerint. procurent episcopum honorifice una die in domo Hospithalis. Et si populus eiusdem loci voluerit quod episcopus sequenti die ibi remaneat ad crismandum vel alia Cristianitatis misteria exhibenda. placeat fratri / vel fratribus qui pro tempore ut dictum est ibi fuerint.quod ab ipso populo procurationem recipiat. Si vero populo non placuerit quod ibi remaneat. sequenti die proficiscatus (sic) ad aliam villam de prefatis quatuor.et similiter ut dictum est.de Boveda / una die procuretur ibi a fratribus. et sequenti die a populo.si populus eum ibi fecerit remanere. Simili modo recepiatum episcopus in aliis duabus villis scilicet Ordenio. et Villa Scusa.et eodem modo procuretur a fratribus et a populo ut dictum est in premissis. / Alie vero quatuor ville scilicet Vaello.Castrello.Canizal.Balessa.que pauperes sunt et insufficientes ad singulares procurationes episcopo exhibendas adiungantur prefatis quatuor in adiutorium. De villa que dicitur Ulmus. ita / convenit.quod si divina gratia in tantum excreverit quod equivaleat alicui de numero illarum.IIII^or. in quibus episcopus est recipiendus. simili modo recipiatur ibidem. Episcopus vero dum prefatas ecclesias visitaverit. ultra viginti equitaturas / non ducat in suo comitatu.si autem plures duxerit. non teneantur fratres pluribus quam viginti ministrare annonam. Omnibus aliis litteris et instrumentis que de consensu episcopi et fratrum ad decidendam prefatam controversiam / formata vel scripta fuerunt.quasatis et in irritum redactis. hec sola canta valeat in perpetuum. Illud autem instrumentum quod factum fuit inter sepedictos fratres.et ecclesiam Zemorensem super terciariis et decimis ecclesia / rum de Valle Garone valeat in perpetuum.et maneat in robore suo. Facta carta mense Iunii.sub ERA.M^a.CC^a.XL^a.VI^a.

Ego.M.Cemorensis episcopus confirmo. (Signum)
Ego.J. Cemorensis decanus confirmo.
Ego.S. Zemorensis archidiaconus confirmo.
Ego.Mames Zemorensis ecclesie magister scolarum confirmo.
Ego.P. sacrista sancti Salvatoris Zemorensis confirmo.
Ego.E.cantor Zamorensis confirmo.

Martín I, bishop of Zamora, grants the right to retain a chaplain in the church of San Juan de Monzón to the brothers Velasco, 1208.

AC Zamora leg. 14 (=D-4), no. 26. Original, 23cm X 14cm. Lower half of polled chirograph, hempen cord remaining in turn-up, seal missing. There are copies of this document in AC Zamora, Libro Negro fol. 65^r and Libro Blanco fol. 120^r.

M. Dei gratia Zamorensis episcopus omnibus presens scriptum videntibus. [265] salutem in Domino. Notum sit omnibus / quod ego mando et concedo. P.Velasci.et Monioni.Velasci fratri eius quod habeant capellanum in ecclesia sancti / Iohannis de Monzon qui ibi celebret divinum officium. et ipsa ecclesia persolvat singulis annis Zamorensi episcopo / unam faneigam tritici et aliam certeri et aliam ordei ad mensuram Zamore. salvis etiam omnibus aliis direc / turis.quas alie ecclesie episcopatus Zamorensis ecclesie facere consueverunt.et hoc si quid ecclesia pati possit. Dat'. apud Fradexas sub era M^a.CC^a.XL^a.VI^a.

1. Probably either conventione or pactione.

2. Here some such word as consilio or consensu needs to be supplied.

3. This is among the earliest references to the cult of Becket in Spain.